|
ما ايرانيها مناسبتهاي جالبي داريم كه در تمام دنيا كمنظير است. برخي از آنها با طبيعت همگرايي خاصي دارند؛ مثل همين «شب يلدا».
شبي كه تا صبح نشده، جوجههايمان را ميشماريم، خانه بزرگ ترهاي فاميل جمع ميشويم و اگر شانس داشته باشيم و هنوز در خانه مادربزرگ كرسي پيدا شود، پاها را زير كرسي دراز ميكنيم، فال حافظ ميگيريم و هزار تا آرزوي رنگي ميكنيم.... .
در اين ميان، خوراكيهاي شب يلدا هم چيزهايي نيستند كه بشود از آنها گذشت! با اينكه در جاهاي مختلف ايران و بنا به خردهفرهنگها و آيينها، از خوراكيهاي گوناگوني در اين شب استفاده ميشود، اما مثل «سبزي پلو با ماهي» مخصوص شب عيد نوروز، شب يلدا هم خوراكيهاي مخصوصي دارد.
ميوه و خشكبار، اصليترين خوراكيها در اين زمينه هستند و ميوههايي كه براي شب يلدا خريداري ميشوند، ميوههايي پاييزي و تابستاني، به خصوص انار و هندوانه هستند.
بر اساس يك باور قديمي، مردم با اين كار، با ميوههاي تابستاني وداع ميكنند و با خوردن خشكبار گرم به استقبال سرما ميروند و يلدا را جشن ميگيرند تا نشانگر تقابل سرما، ناباروري، پژمردگي و مرگ با گرما، روشنايي، باروري، سبزي و زندگي باشد.
يلداهايي به وسعت ايران
هر گوشه كشور را كه نگاه كني، برپايي يلدا، سنت مخصوص خودش را دارد هر چند كه شايد بهدرستي معلوم نباشد آداب و رسوم اين شهرها چقدر ماندگار ميماند و اين روزها مردم محلي چقدر اين رسوم را به رسميت ميشناسند!
شب يلداي بعضي شهرستانها مثل اصفهان، دامغان و روستاهاي آن، با هندوانه و انار و انگور معني پيدا ميكند، ولي آن را به شكل آونگ مصرف ميكنند و همراه با خشكبار براي پذيرايي مهمانها ميگذراند.
در تالش، درشب چله(يلدا)، 40 نوع خوراكي بايد خورد. در اردبيل و آذربايجان، هموطنان آذري، ماستي را كه شبيه پنير درست شده، مي خورند و اعتقاد دارند خوردن ماست بريدهشده در شب يلدا، بدن را در مقابل سوز و سرماي زمستان مقاوم ميكند.
در كمره يا خمين، كشمشهاي سبز به بند كشيده شده را ميخورند، كدو حلوايي ميپزند و گندم، برشته ميكنند. در سنندج، كدبانوهاي كرد، چند خربزه را براي شب چله، ترشي مياندازند و در محلات، چيدن سفرهاي با «هفت سين» مرسوم است كه از هفت نوع خوراكي در آن استفاده ميشود كه عبارتند از: سنجد، سيب، سماق، سهپستان، سمنو، سركه و سبزي!
اما آنچه در سفره شب يلدا در اكثر شهرها و روستاها باب است، سفرهاي است رنگين كه ميوههايي نظير هندوانه، انار، سيبسرخ، خربزه و به و خشكباري مثل برگه هلو و زردآلو، انجير خشك، سنجد و كشمش در آن وجود دارد. اما آجيل شب يلدا كه گرانترين خوراكي در بلندترين شب سال هم به شمار ميآيد به «آجيل هفتقلم» معروف است كه در آن، پسته، بادام، گردو، نخودچي، انجير، باسلوق و... وجود دارد.
شب يلدا، شب سلامتي
هر يك از خوراكيهاي شب يلدا، خواص درماني و طبيعي مخصوص دارند، چنانچه جعفر شهري در كتاب «طهران قديم» در رابطه با خواص مواد غذايي كه در اين شب خورده ميشود، آورده است: «مردم معتقد بودند با خوردنيهاي سفره شب يلدا، مثل خوراكيهاي پاي سفره هفتسين طبيعت گرم خود را ميتوانند سرد كنند و طبيعت سرد خود را گرم كنند. به اين صورت كه اگر از گرمي مزاج رنج ميبرند، هندوانه و انار و اگر از سردي ناراحت ميشوند، توت و كشمش و خرما و مثل آن بخورند».
البته در علم چيزي به نام سردي و گرمي تاييد نشده است، اما فوايد خوراكيهاي شب يلدا به قدري زياد است كه خوردن هر يك، خواص درماني خاص خود را دارد. در واقع اين ميوهها و خوراكيها، هر يك بار معنايي نمادين با خود همراه دارد. هندوانه كه قاچهاي مدور ميخورد، چون خورشيد، يادآور گرماي تابستان و فرونشاندن عطش است يا انار، صندوقچه دانههاي مرواريد سرخ، نماد زايش و سلامتي است.
هندوانههاي به شرط چاقو
در سراسر ايران، جايي را نمييابيد كه خوردن هندوانه در شب يلدا، جزء آداب و رسوم آن نباشد، زيرا عدهاي اعتقاد دارند كه اگر مقداري هندوانه در شب چله بخورند، در سراسر چله بزرگ و كوچك، يعني زمستاني كه در پيش دارند، سرما و بيماري بر آنها غلبه نخواهد كرد.
در حقيقت مصرف هندوانه، به دليل سرشار بودن از انواع ويتامينها و املاح معدني، نياز بدن به اين مواد مغذي را تامين كرده و مايعات هدر رفته را جبران ميكند. وجود مقادير بالايي از آنتياكسيدانهاي مختلف در اين ميوه، آن را ارزشمند ساخته است.
ويتامينهاي «A» و «C» و «ليكوپن» از مهم ترين ضداكسيدكنندههاي هندوانه به شمار ميآيند. اين تركيبات با غير فعال كردن راديكالهاي آزاد، از اكسيداسيون كلسترول و تنگشدن ديواره عروق و در نهايت از بروز بيماريهاي قلبي و سكته جلوگيري ميكنند. به علاوه مطالعات نشان ميدهد كه مصرف منظم اين ميوه، از بروز حملات آسم، سرطان كولون و حتي آرتروز ميكاهد؛ حتي هندوانه را درمان بيماري هاي كليه ، نقرس و بواسير هم ميدانند.
تخم هندوانه نيز حاوي 30 درصد روغن است كه از نظر خواص شيميايي مانند بادام است و مغز تخم هندوانه هم انگلهاي روده و معده را از بين ميبرد. در نسخ قديمي به خواص پوست سفيد داخل آن اشاره شده است كه براي زخم گلو و دهان بسيار مفيد است.
هندوانه از ديدگاه طب قديم سرد و تر است و در گذشته از آن به عنوان تببر نيز استفاده ميكردهاند. اين ميوه عطش را كم ميكند و پوست را مرطوب نگه ميدارد. از نظر ميزان انرژي، ميوه مناسبي براي رژيم لاغري به شمار ميآيد.
جالب است بدانيد مردم تالش به جز خوردن هندوانه در شب يلدا، با پوست آن فال هم ميگيرند. براي اين كار، پوست هندوانههاي شب يلدا را ميبرند، آن را چهار قسمت كرده، چهار تكه را در دست گرفته و نيت ميكنند. پس از آن پوستهها را از جلو به پشت سر مياندازند.
طبق رسم تالشيها، اگر دو قطعه سبز و دو قطعه سفيد بيفتد، خوب است. يك قطعه سبز و سه قطعه سفيد، باطل است و هر چهار قطعه سبز يعني اينكه «شما خيلي خوششانسايد».
ترش يا شيرين
بسياري از مردم معتقدند كه انار، درمانكننده بسياري از بيماريها و دردهاست. اين اعتقاد درستي است، چرا كه انار، بسياري از بيماريها را درمان ميكند. نكته جالب اينكه خواص درماني و حياتي در انار شيرين به مراتب بيشتر و كاملتر است، زيرا انار شيرين، اناري است كه كاملاً رسيده و تركيبات شيميايي آن، كامل شده است و به شكل طبيعي به تكامل مواد مغذي موجود رسيده است.
در انار ترش كه مواد قندي آن كمتر است، مواد اسيدي مانند اسيد ماليك و اسيدسيتريك وجود دارد كه در بعضي از افراد ايجاد ناراحتي خواهد كرد. انار براي سلامتي پوست بسيار مفيد است و نكته بسيار مهم اين است كه با مصرف انار، سموم بدن دفع ميشود.
پاكسازي سموم از بدن، در ايجاد شادماني و نشاط در افراد بسيار موثر است و كبد كه وظيفه پاكسازي سموم از بدن را دارد، با مصرف انار تقويت ميشود. مصرف انار باعث رفع لكهاي پوستي ميشود و براي رفع خستگي و آرامش اعصاب بسيار كارآمد است.
انار در حقيقت يك ميوه نيست، بلكه يك پزشك و درمانكننده بيماريهاي كبد، مسموميتهاي خون، خستگي جسمي و عصبي و بالاخره رفع كننده بيماريهاي عفوني و انگلهاي دستگاه گوارش است.
در شيراز و بخشهاي جنوبي كشور، رسم است كه انار شب يلدا را با گلپر ميخورند. گلپر علاوه بر خواص بيشمار باعث افزايش قواي بدني ميشود و تركيب انار و گلپر از سرماخوردگي پيشگيري ميكند. |
در این مطلب دكتر محمدرضا وفا، متخصص تغذیه در مورد اینکه دم كردن ماكارونی، نمایه گلایسمی این غذا را افزایش می دهد، پاسخگوی سئوالات زیر می باشند:
